Walka o uchwyt w judo (kumi-kata) – co obserwować u przeciwnika

Na mistrzostwach województwa i na turniejach ogólnopolskich często zdarza się, że wychodzisz na matę przeciwko komuś, z kim masz już za sobą walkę. Na randori co tydzień spotykasz tych samych partnerów. Wiele o przeciwniku dowiesz się już z walki o uchwyt, jeszcze przed rzutem. Warto więc patrzeć:

• którą ręką i za co przeciwnik łapie najpierw;
• jak długo trzyma, zanim zaatakuje;
• w którą stronę idą jego rzuty;
• co robi, gdy rzut nie wejdzie.

Z kilku zdań zapisanych po walce da się potem ułożyć plan na następne spotkanie – zapis jest narzędziem, nie celem.

Krótka etykieta w rodzaju „leworęczny, uchi-mata” wystarczy na jedno spojrzenie w drabinkę. Nie wynika z niej jednak, z jakiego uchwytu ta uchi-mata wchodzi ani co ten sam przeciwnik robi, gdy nie dasz mu złapać rękawa. W notatniku przeciwników zostaw miejsce na to, co przeczy pierwszemu wrażeniu, i na własne błędy w walce o uchwyt. Poniżej podpowiadamy, na co zwracać uwagę i co zapisywać.

Na którą stronę walczy przeciwnik?

Zacznij od postawy przeciwnika, prawej albo lewej, i sprawdź, czy jest taka sama jak Twoja (ai-yotsu), czy przeciwna (kenka-yotsu).

Taki układ postaw nie jest etykietą na zawsze. Wystarczy zmiana postawy po którejkolwiek stronie, inna kategoria wagowa albo nowy sposób łapania – i notatka sprzed roku przestanie pasować. Zapisz układ z tej konkretnej walki i datę.

Javier Courel-Ibáñez z Uniwersytetu w Grenadzie wraz ze współautorami z tej uczelni, Uniwersytetu w São Paulo i Uniwersytetu w Niszu przeanalizował 242 walki z 12 turniejów World Ranking, a wyniki opisał w International Journal of Performance Analysis in Sport w 2014 roku. Była to obserwacja elity, kobiet i mężczyzn, nie eksperyment z zawodnikami klubowymi.

Ataki wykonywane po tej stronie, po której zawodnik trzymał uchwyt, częściej kończyły się oceną i wygraną, niezależnie od płci i kategorii wagowej. Najskuteczniejszy okazał się atak po stronie własnego uchwytu w kenka-yotsu, zwłaszcza w najlżejszych kategoriach. W ai-yotsu z wygraną wiązał się także taki atak, a ponadto atak w chwili, gdy uchwyt miał tylko atakujący.

Z obserwacji elity nie wynika reguła „zawsze atakuj po stronie uchwytu” ani prawdopodobieństwo dla Twojej następnej walki. Nasz wniosek z tej pracy jest skromniejszy – zapisz, po której stronie przeciwnik trzyma, na którą stronę atakuje i czy te dwie rzeczy się zgadzają. Obok dopisz układ z tej walki, bo od niego zależy, co „ta sama strona” znaczy dla Ciebie, a co dla przeciwnika.

Pierwszy uchwyt i czas do ataku

Odpowiedz sobie na kilka pytań:

• Za co przeciwnik łapie najpierw (rękaw, klapa, wysoko za kołnierz, z góry za plecy, uchwyt krzyżowy, pas tam, gdzie przepisy na to pozwalają) i którą ręką?
• Co robi z Twoim uchwytem – zrywa go, zbija rękę, wiąże Ci ją z góry czy zostawia i łapie swój od nowa?
• Atakuje z jednego uchwytu czy czeka na drugi?
• Jak długo trzyma, zanim wejdzie w rzut? Sekund nie licz. Wystarczy „od razu”, „po chwili” albo „długo”.

Daniel Brandão Kashiwagura i Emerson Franchini z grupy badawczej sztuk i sportów walki na Uniwersytecie w São Paulo przejrzeli anglojęzyczną literaturę do końca 2020 roku – z 286 prac do ich przeglądu zakresowego walki o uchwyt weszło 41 badań. Przegląd ukazał się w Revista de Artes Marciales Asiáticas w 2022 roku. W zebranych badaniach:

• najczęściej opisywany uchwyt to klasyczny kołnierz i rękaw, a najczęstszy układ to kenka-yotsu;
• bardziej doświadczeni zawodnicy trzymali judogi krócej, zanim zaatakowali;
• mężczyźni, zwłaszcza w cięższych kategoriach, trzymali dłużej i częściej sięgali po obronny uchwyt obiema rękami za kołnierz.

Autorzy przypominają też, że przy obecnych przepisach uchwyt jest warunkiem rzutu. To mapa badań prowadzonych głównie na elicie i zbiór tendencji grupowych, nie reguła dla konkretnej osoby.

Traktuj to jako tło. W notatce liczy się to, co u konkretnego przeciwnika wygląda inaczej – atakuje od razu z pierwszego uchwytu, długo trzyma obiema rękami albo bierze nietypowy uchwyt. Wtedy zapisz też, co z tego uchwytu wychodzi.

Suzan Schoof, Froukje Sliedrecht i Marije Elferink-Gemser z Uniwersytetu w Groningen i tamtejszego Uniwersyteckiego Centrum Medycznego pytały z kolei, które cechy odróżniają judoków różnych poziomów. Ich przegląd systematyczny 23 badań ukazał się w International Journal of Sports Science & Coaching w 2024 roku. Dowody na to, że walka o uchwyt należy do takich cech, autorki oceniły jako mocne; zawodników wyższego poziomu wyróżniała też umiejętność rzucenia przeciwnika i różnicowania techniki.

Przegląd powstał z myślą o wyszukiwaniu talentów, zbiera badania obserwacyjne i nie wskazuje, który uchwyt brać. Daje powód, żeby uważnie patrzeć na walkę o uchwyt, ale gotowej recepty nie daje.

W którą stronę rzuca i co robi po nieudanym ataku?

Ulubioną technikę przeciwnika (tokui-waza) zapamiętasz bez notatki. Gorzej z resztą:

• w którą stronę rzuca (do przodu czy do tyłu, w lewo czy w prawo);
• po jakim ruchu i z jakiego przygotowania wchodzi;
• czy łączy techniki w kombinacje albo zaczyna od zmyłki;
• czy atakuje po stronie uchwytu.

Zapisz też, co przeciwnik robi po nieudanym rzucie – schodzi do żółwia, wstaje czy od razu szuka kontrataku.

Emerson Franchini z Uniwersytetu w São Paulo i współautorzy porównali 17 medalistów z grupy „superelity” (najlepszych w swoich kategoriach) z 16 innymi medalistami mistrzostw świata i igrzysk olimpijskich z lat 1995–2001. Pracę opublikowali w Perceptual and Motor Skills w 2008 roku. Pierwsza grupa zdobywała oceny większą liczbą różnych rzutów i w większej liczbie kierunków, a liczba technik i różnorodność kierunków szły w parze z wygranymi i zdobytymi ocenami.

To badanie obserwacyjne, wyłącznie na elicie, sprzed kilku zmian przepisów – czytaj je jako starsze tło dla pytania o kierunek, nie jako opis dzisiejszego judo klubowego.

Różnica jest praktyczna – na jeden rzut w jedną stronę przygotowujesz się inaczej niż na kilka rzutów w kilka stron.

Parter, kary i końcówka walki

Jeśli doszło do parteru, zapisz:

• jakiego przewrócenia z żółwia szuka przeciwnik;
• jakiego trzymania, duszenia czy dźwigni szuka;
• czy w ogóle wchodzi w ne-waza, czy raczej czeka na mate i powrót do stójki.

„Nie doszło do parteru” też jest informacją.

Przy karach zapisz, kto dostał shido i za co, tak jak to rozumiesz – bez udawania protokołu sędziowskiego. Nie powołuj się na numery artykułów ani na konkretną wersję przepisów, bo te się zmieniają. Zanotuj, jak przeciwnik zachowywał się w końcówce i w dogrywce (golden score), jeśli do niej doszło. Dalej atakował czy trzymał uchwyt i nie wchodził w rzut?

Osobny akapit zostaw dla siebie – gdzie przegrywasz walkę o uchwyt, kiedy dostajesz shido za pasywność i co choć raz zadziałało. Jeśli w walce zdarzyło się coś, co przeczy pierwszemu wrażeniu o przeciwniku, zapisz to obok zamiast wykreślać. I opisuj działania, nie stany. „Po pierwszej ocenie przestał atakować” jest notatką, „bał się” nie jest.

Co warto zanotować po walce?

Polecamy, żeby w każdej notatce znalazły się odpowiedzi na trzy pytania – co zadziałało, co nie zadziałało i co zrobić następnym razem. Naszym zdaniem nie ma nic ważniejszego do zapisania, i to zarówno w sportach walki, jak i w sportach rakietowych. Pola „Kontekst” i „Przeciwnik” są na początku, bo od nich zależą te odpowiedzi. Żadne z czterech przywołanych badań nie dotyczyło tego, czy prowadzenie notatek poprawia wyniki w judo.

1. Kontekst. Zawody i runda albo randori, przeciwnik, kategoria, układ stron (ai-yotsu lub kenka-yotsu) oraz źródło – pamięć, nagranie lub relacja trenera.
2. Przeciwnik. Pierwszy uchwyt i ręka, miejsce (rękaw, klapa, wysoko za kołnierz, za plecy, krzyżowy, pas), reakcja na Twoje uchwyty, jedna ręka czy dwie, ile czasu do ataku. Rzuty, kierunek, przygotowania i kombinacje, czy strona ataku zgadza się ze stroną uchwytu, co po nieudanym ataku, zachowanie w ne-waza.
3. Co zadziałało? Uchwyty, ataki i obrona – wszystko, co choć raz się udało.
4. Co nie zadziałało? Przegrane walki o uchwyt, kary, pasywność.
5. Co zrobić następnym razem? Dwie zmiany na następną walkę, każda z warunkiem, przy którym z niej rezygnujesz.

Liczba zmian nie jest z góry ustalona, ale zazwyczaj wystarczą dwie, a czasem i jedna. Przy kilku naraz łatwo się pogubić, zanim walka w ogóle się zacznie. Puste pole i „nie pamiętam” są w porządku. Jeśli szkicujesz sytuację odręcznie na kartce albo w aplikacji stawiasz pinezkę na schemacie, dopisz, co się w tym miejscu stało – z samej kropki nie odtworzysz wymiany.

Przykład fikcyjny – druga walka na mistrzostwach województwa

Poniższy przykład jest w całości fikcyjny i pokazuje tylko sposób zapisu. Nie pochodzi z badania ani z notatnika żadnej osoby korzystającej z aplikacji.

Kontekst: „Mistrzostwa województwa, druga walka dnia. Sroka, ta sama kategoria, spotykamy się drugi raz. Sroka w lewej postawie, ja w prawej, czyli kenka-yotsu. Zapis z pamięci plus fragment walki nagrany telefonem przez kogoś z klubu; akcji nie liczę.”

Przeciwnik: „Najpierw prawa ręka na mój prawy rękaw, zaraz potem lewa wysoko za kołnierz, z góry. Atakuje tuż po drugim uchwycie. Kiedy sięgam po klapę, zbija mi rękę albo puszcza i od nowa łapie rękaw. Głównie lewa uchi-mata do przodu. Kiedy w obronie pochylam się do przodu, wchodzi w ko-uchi-gari. Oba ataki w lewo, po stronie uchwytu. Po nieudanej uchi-macie schodzi do żółwia i czeka na mate.”

Zadziałało: „Raz z samej klapy prawie weszło o-uchi-gari, więc nie jest tak, że moje ataki nie mają szans.”

Nie zadziałało: „Za każdym razem najpierw sięgam po klapę i za każdym razem tracę rękaw. Shido za pasywność – tak to odczytuję.”

Następnym razem (pierwsza zmiana): „Najpierw walczyć o rękaw i wyłączyć prawą rękę Sroki, zanim dojdzie do mojego rękawa, potem atakować wcześnie z pierwszego uchwytu. Odpuścić, jeśli zacznie brać najpierw kołnierz albo jeśli będę atakować za późno, żeby cokolwiek zmienić.”

Następnym razem (druga zmiana): „Gdy schodzi do żółwia, zrobić jedno przećwiczone przewrócenie. Jeśli od razu wstaje albo sędzia szybko daje mate, energię zostawić na stójkę.”

Obie zmiany przejrzyj z trenerem przed następnym spotkaniem, a po walce dopisz, co z nich wyszło. Kilka zapamiętanych wymian daje wskazówki do sprawdzenia – prawdopodobieństw z nich nie policzysz, więc nie dopisuj procentów ani dokładnych liczb.

Sprawdź plan wcześnie i popraw go bez żalu

Zaplanowane zmiany sprawdź wcześnie w następnej walce, kiedy po pierwszych wymianach zobaczysz, czy przeciwnik dalej łapie tak samo. Jeśli zmienił postawę, przeszedł do innej kategorii albo to Twoje wejścia wyglądają inaczej niż wtedy, popraw plan zamiast trzymać się notatki.

Przy każdym wpisie zaznacz, skąd go masz – z własnej pamięci, z nagrania czy z relacji trenera. Powtarzający się wzorzec to hipoteza, a wyjątek od niego wart jest tyle samo miejsca.

Jeśli masz nagranie, obejrzyj na nim najpierw miejsca, co do których masz wątpliwości. Badania nad pamięcią tłumaczą, dlaczego szczegóły wymagają ostrożności, ale nie wyznaczają godziny, po której konkretna wymiana znika z głowy – zapisz ją, póki potrafisz ją opisać.

Porównaj też notatki z walk z różnymi przeciwnikami. Jeśli rękaw tracisz niezależnie od tego, z kim walczysz, idź na randori albo uchi-komi z konkretnym pytaniem i poproś partnera, żeby przez kilka wejść naśladował uchwyt, po którym tracisz rękaw. Podobnie jak przy dzienniku treningowym w BJJ, chodzi o to, żeby znaleźć odpowiedź na to pytanie, a nie oceniać ludzi.

Szersze omówienie badań nad refleksją w sporcie oddziela obserwowane zależności od dowodów na poprawę wyników – same notatki takiej poprawy nie zapewniają.

W darmowym notatniku OpponentBook wpis o walce judo ma dwa rodzaje adnotacji. Pinezkę stawiasz na schemacie kwadratowego pola walki i przypinasz do niej notatkę albo wybierasz jedną z nazwanych pozycji, od „Stójka – walka o uchwyt (kumi-kata)” i „Kuzushi (wychylenie)” po trzymania w ne-waza, takie jak kesa-gatame, i „Ne-waza – obrona w żółwiu”.

Synchronizowane wpisy trafiają do podłączonej przez Ciebie chmury, a baza kont OpponentBook nie przechowuje kopii notatnika. Gdy uruchamiasz funkcję AI, potrzebna treść przechodzi przez serwer OpponentBook do dostawcy AI. Opcjonalne szyfrowanie end-to-end (E2EE) chroni zaszyfrowane wpisy przed odczytem przez dostawcę chmury; nie obejmuje zdjęć, filmów ani widocznych dla tego dostawcy metadanych plików. Szczegóły opisuje tekst o prywatności notatek taktycznych.

Wróć dziś do ostatniej walki albo ostatniego randori. Zapisz pierwszy uchwyt, jaki wziął przeciwnik (którą ręką i za co), oraz to, co nastąpiło zaraz po nim. Potem dopisz, co zadziałało i co nie zadziałało, oraz zaznacz jedną rzecz, której nie pamiętasz. Na koniec wybierz jedną lub dwie zmiany, które wypróbujesz następnym razem.